Biblioteka Narodowa używa na swojej stronie plików cookies. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie. [zamknij]

Transformacje bibliotecznej komunikacji: od Gutenberga do Zuckenberga

Autor: Małgorzata Waleszko,

Kategorie: Biblioteki jako kolekcje, Zarządzanie

Tagi: , , , , , , ,

Zostaw komentarz

Biblioteka jako jedna z najstarszych instytucji społecznych powinna mieć silną pozycje w nowoczesnym społeczeństwie informacyjnym, jednak ze względu na pojawienie się nowych możliwości wyszukiwania informacji, położenie to stało się niestabilne, co powoduje konieczność przewartościowania i ponownej teoretycznej i kulturowo-politycznej oceny jej roli oraz podstaw i zasad funkcjonowania. W artykule omówiono instytucjonalny i funkcjonalny rozwój bibliotek oraz różnice między procesami komunikacyjnymi w „galaktyce Gutenberga” i we współczesnym, globalnym społeczeństwie sieciowym – w „erze Zuckenberga”, próbując znaleźć odpowiedź na pytanie, jak placówki te mogą zaspokajać potrzeby współczesnych użytkowników i jakie strategie bibliotecznej komunikacji mogą być pożądane w przyszłości.

Autorka odwołuje się w swojej pracy do teorii komunikacji Marshala McLuhana, Denisa McQuaila i Michaiła Łotmana oraz do koncepcji rządomyślności i władzy dyscyplinarnej Michela Foucaulta, analizując z perspektywy historycznej: kim są uczestnicy procesu komunikacyjnego, jakie są jego funkcje i cele, w jaki sposób przebiega (kanały, języki, kody), czego dotyczy (zawartość informacji) i jakie są jego rezultaty i wpływ. Z przeprowadzonej przez nią analizy wynika, że komunikacja między biblioteką a użytkownikiem oparta jest przede wszystkim na relacjach władzy (w tradycyjnym podejściu narzucanej przy pomocy norm i wartości, i manifestującej się w dyscyplinowaniu i regulowaniu zachowań czytelników, kontroli dostępu i wiedzy, i autorytarnej pozycji bibliotekarza jako profesjonalisty w zakresie klasyfikacji i organizacji wiedzy). Obecnie można mówić o jej przesuwaniu z hierarchicznego modelu monologu i nadzoru w kierunku rządomyślności i nowych form komunikacji, dialogu i partycypacji – od panoptyzmu (na wzór panoptikonu Benthama) do idei „trzeciego miejsca” Raya Oldenburga. Jednocześnie podkreślono, że mimo zachodzących w erze cyfrowej zmian metod i zasad komunikacji w środowisku bibliotecznym, podstawowym atrybutem relacji władzy pozostał w nim dostęp do wiedzy.

Biblioteki, które chciałyby przekształcić własną przestrzeń komunikacyjną w miejsce bardziej przyjazne i pozbawione atmosfery nadzoru, mogą zdaniem autorki skorzystać z idei komunikacji folklorystycznej semiotyka Jurija Łotmana. Zgodnie z nowymi trendami, każda biblioteka powinna zapewniać swobodnie dostępną, nieformalną strefę, w której czytelnicy mogą się głośno i swobodnie porozumiewać, wchodzić w różnego typu interakcje i realizować wspólne projekty (na całym świecie powstają więc przestrzenie typu makerspace, co-working itp.), nie należy jednak przy tym zapominać o oczekiwaniach osób wymagających miejsca do cichej, bazującej na tekście pracy (i autokomunikacji). Nowa strategia komunikacyjna bibliotek powinna zakładać również, poza podążaniem za potrzebami komunikacyjnymi różnych grup odbiorców, aktywną współpracę z użytkownikami i angażowanie ich w istotne dla nich procesy, takie jak gromadzenie, projektowanie wnętrz czy dzielenie się doświadczeniami czytelniczymi oraz przekazanie im części wpływu na zarządzanie systemem bibliotecznym.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>