Biblioteka Narodowa używa na swojej stronie plików cookies. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie. [zamknij]

O miejscu tradycyjnych tezaurusów w domenie wyszukiwania informacji

Autor: Małgorzata Waleszko,

Kategorie: Opracowanie informacji, Technologia informacyjna i bibliotekarska

Tagi: , , ,

Zostaw komentarz

Artykuł jest głosem w debacie zainicjowanej w 2015 r. przez brytyjski oddział ISKO – International Society for Knowledge Organization i poświęconej statusowi tradycyjnych tezaurusów w bibliotekoznawstwie i informacji naukowej (BIN) oraz organizacji wiedzy (OW), traktowanej jako jedna z subdyscyplin BIN, a także  perspektywom związanym z ich dalszym rozwojem i wykorzystywaniem przy wyszukiwaniu informacji. Autor zajmuje w nim krytyczne stanowisko wobec przecenianej jego zdaniem roli tych narzędzi we współczesnych systemach informacyjnych oraz ich funkcji w procesie kształcenia i badań z zakresu BIN / OW.

Tezaurusy postrzegane są przez bibliotekarzy i specjalistów informacyjnych element wzmacniający wizerunek ich profesji i jako istotny wkład BIN w rozwój narzędzi wyszukiwawczych dla wielu dyscyplin, jednak wg autora, obecne znaczenie takich słowników jest postrzeganie niewłaściwie, a ich jakość wątpliwa, gdyż  we współczesnych szkołach BIN oraz w środowisku bibliologów i informatologów nie docenia się kwalifikacji potrzebnych przy projektowaniu systemów organizacji wiedzy, w tym – znajomości określonych dyscyplin oraz zagadnień z zakresu metanauki, niezbędnych przy wyborze pojęć, ich definiowaniu i określaniu ich relacji semantycznych; nie opiera się też tezaurusów na analizie teorii podstaw filozoficznych danej dziedziny, co więcej – brakuje współpracy interdyscyplinarnej w tym zakresie.

W prezentowanej w tekście argumentacji skoncentrowano się też na innych problemach, związanych z użytecznością tezaurusów w obecnych realiach technologicznych. Wskazano m.in., że: 1) biblioteczne systemy organizacji wiedzy mają silną konkurencję ze strony  silników wyszukiwawczych typu Google i nowoczesnych mechanizmów interpretacji znaczeń, należy więc rozważyć, czy istnieje nadal zapotrzebowanie na OW w ujęciu tradycyjnym; 2) tezaurusy stanowią, w  porównaniu  np. z ontologiami, zredukowaną formę systemów organizacji wiedzy (SOW), wykorzystuje się też w nich ograniczoną liczbę głównych typów relacji między pojęciami (ekwiwalencji, hierarchiczne i skojarzeniowe), co ogranicza ich funkcjonalność, nie zostało też nigdy uzasadnione ani teoretycznie, ani też empirycznie. Trudno więc określić jednoznacznie, które relacje semantyczne są najbardziej odpowiednie dla danego zadania, warto też pamiętać, że różne dyscypliny mogą wymagać różnych SOW i różnych relacji między deskryptorami;  3) badacze od lat toczą spory dotyczące znaczenia słowników kontrolowanych dla optymalizacji wyszukiwania bazującego na języku naturalnym, a brak jednoznacznych rozstrzygnięć w tych debatach wynika z zależności poszczególnych rozwiązań od kontekstu i wpływu relatywnej jakości każdego z nich. Zdaniem autora, tezaurusów nie należy traktować jako „perfekcyjnych języków” eliminujących niejednoznaczności cechujące język naturalny. Takie wieloznaczności warto raczej postrzegać jako odzwierciedlenie konfliktu między różnymi „głosami” (M. Bakhtin, 1981), perspektywami lub paradygmatami w rozumieniu T. Kuhna (1962). Z tej perspektywy określony tezaurus jest więc tylko rodzajem interpretacji, jednym z wielu „głosów”, który musi zademonstrować swoją autorytatywność i użyteczność.

W podsumowaniu podtrzymano negatywne stanowisko ISKO UK wobec pozycji tradycyjnych tezaurusów we współczesnej praktyce informacyjno-wyszukiwawczej. Podkreślono jednocześnie, że przy ewaluacji różnych technologii istotna jest analiza ich podstawowych założeń teoretycznych oraz celów, którym mają służyć. Wykorzystanie klasycznych baz danych i tezaurusów jest obecnie związane głównie z realizacją konkretnych zadań badawczych, a w takim kontekście decydujące znaczenie ma jakość systemu wyszukiwania oraz dostosowanie SOW do potrzeb danej społeczności naukowej. Dalszy ich rozwój w BIN / OW powinien więc bazować na dogłębnym rozumieniu terminologii, stanu wiedzy, paradygmatów naukowych i specyficznych uwarunkowań poszczególnych dziedzin oraz rozwoju bardziej elastycznych narzędzi semantycznych, takich jak mapy tematyczne.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>